about

БУУРАЛ ИЖИЙ МИНЬ (ТҮҮВЭР)

Зохиолч: Ц. Дамдинсүрэн

Зохиолч, орчуулагч: Ц. Дамдинсүрэн

Ангилал: "Мөрөөдөл" танхим

ISBN: -

Товч тайлбар: Бяцхан уншигч ирээдүйн алдарт иргэд та бүхэн, эрдэмтэн зохиолч яруу найрагч Ц. Дамдинсүрэнгийн зохиол бүтээлийг «А» үсэгт ацаг тавихаасаа эхлэн уншиж сонсож анх танилцсан нь үнэнтэй билээ. Энэхүү номд яруу найрагчийн зөвхөн хүүхэд багачууд та нарт зориулсан шүлэг, найраглалуудаас нэгэн цогц болгон оруулахыг зорилоо. Дамдинсүрэн бага залуугаасаа эхлэн хүүхдийг өхөөрдөн хайрлаж, тэднийг эрдэм номтой, ажилсаг сайн иргэд болгохын төлөө бүхий хүч, ухаан авьяасаа зориулж иржээ.   «...Гэдийж суун хэлхийж Хойшоо суун холхойж... Ууж идэхдээ уургын морь Урагшаа гишгэхдээ ургаа хад шиг»   байж болохгүй гэж зөвлөсөн зөвлөмж сургаал найраглалын нь мөр бадаг бүхэнд шингэсэн байдаг билээ. Манай нам засгаас өсвөр үеийнхнийг эрдэм соёлтой иргэд болгон хүмүүжүүлэх талаар дэс дараатай авсан арга хэмжээг Ц. Дамдинсүрэн яруу найрагтаа тусгасаар байгаа нь улс орныхоо түүхэн хөгжлийн зам мөртэй хамт үлджээ. «Хоёр настай Ро» шүлэгтээ:   «Үс нь нарийн бөгөөд хархан Зөөлөн мяндасны ширхэгтэй Зүс нь бор бөгөөд хөрслөг Сайхан монголын шинжтэй   Ариун тунгалаг ухаантай Аз завшаан ихтэй Аливаа хүсэл нь бүрдсэн Амраг хөөрхөн дүү минь   Ангаахайн чинээ амандаа Алим үмхээд бувалзана Аяганы чинээ гэдсээ Амтат жимсээр дүүргэнэ»   гэх буюу «Пионерын лагерь» гэдэг шүлэгтээ   «Дархан тэнгэрийн амандаа Далан хүүхэд нөхөрлөөд Даанч сайхан наадмаар Даамай ихээр хөгжилдөөд...   Богд уулын сугандаа Бужигнан дэвхцэж баясалдаад Бултайж байгаа цэцгээр Боролдой биеэсээ үлгэрлээд Ийм л сайхан Тийм л соньхон»   гэжээ. Энэхүү шүлгийг уншихад анхны сургууль үүсэж, түүнийг түшиглэн монголын «Хойчийг залгамжлагч багачуудын холбоо» хэмээх пионерын байгууллага нам засгийн ач гавьяагаар байгуулагдаж мөн пионер сурагчдын амрах анхны зусланг Богд хан уулын үзэсгэлэнт нэгэн аманд нээгдэж байсан түүх санаанд яруу тод санагддаг юм гэж пионерын хөдөлгөөний ахмад зүтгэлтний нэг партизан Аюушжав гуай бахархан ярьж билээ. Үүнээс үзэхэд Ц. Дамдинсүрэнгийн хүүхдэд зориулсан шүлэг найраглал нь үнэн бодит байдлаас урган гарсан хийгээд нам засгаас удаа дараа тавьсан бодлоготой, манай нийгмийн хөгжлийн өрнөлттэй холбоотой байдаг. Та бүхний унших бичгүүдэд байдаг «Буурал эжий минь» найраглалыг тэрбээр   «Гадаад далайн эрэгт Гайхамшигт Лениний хотод Шинэ цагийн сониныг үзэж Шинжлэх ухааны шимийг хүртэж»   явахдаа бичсэн бөгөөд энэхүү найраглалаараа эрдэм номыг бага залуугаасаа эрхэмлэн сурч, сурсан эрдмийг ард түмэндээ ачтай тустай үйлсээр харуулахыг сэнхэртэл сургаж, бас унасан газар угаасан ус, төрүүлсэн эх эцэг, бүхнийг шингээсэн эх орны үнэ цэнийг дээдлэн хүндэтгэхийн чухлыг илэрхийлэн тусгасан байдаг билээ.   «Эрдмийн хичээлийг эрхэмлэвэл зүй Үүнийг ганц чухал болгоод Эхийн сэтгэлийг мартвал буруу»...   гэх буюу   «Хайрт буурал эжий минь Харьд яваа хүү чинь Хамаг сайхан юмыг Ханатал үзэж явна даа...   Үзэх сургууль сонин Үеийн нөхөд олон Үндэс бүрийн хүний Үр хүүхэд бидний   Үсний өнгө ялгавартай боловч Үйлс явдал ялгаваргүй Үг хэл ялгавартай боловч Үзэл зорилго ялгаваргүй   гэсэн мөр бадгууд нь «Гайхамшигт Лениний хотод» эрдэм номд шамдан байхдаа төрсөн нутаг, төрүүлсэн аав ээжээ мартаж болохгүй! гэхийн дээр зөвлөлтийн ард түмний өгөөмөр сайхан амьдрал, олон үндэсний хүүхдийн эв нөхөрлөлийг яруу тод илэрхийлж байна. Шинэ үеийн багачуудын сэтгэлд мөнх шингэсэн «Буурал эжий минь» найраглал нь Зөвлөлт Туркмений нэрт зохиолч Берды Кербабаевын тэмдэглэж хэлснээр «Монголын яруу найргийн сэдэвт шинэ эргэлт хийж, улс төрийн ухамсар сэргэн хөгжиж байгаа тэр үеийн монголчуудад ер бусын уянгалаг билэг болсон юм» гэсэн нь тус найраглал гарах үеийн түүхт нөхцөлийг зөв дүгнэн, онож хэлсэн байна. Дэд эрдэмтэн Д.Цэдэв, Ц. Дамдинсүрэнгийн түүвэр зохиолын оршилд бичихдээ «Ардын аман зохиолоор шимт хөрсөө хийж, уран бүтээлээ туурвихын үлгэр жишээг үзүүлснээрээ Ц. Дамдинсүрэнгийн зохиол найраг өргөн олон уншигчид хамгийн их хүртээмжтэй байдаг билээ» гэжээ. Үнэхээр ч тийм ажээ. Бяцхан уншигч та бүхэнд зориулсан Ц. Дамдинсүрэнгийн шүлэг найраглалыг эмхэтгэж толилуулав.   Жанчивын Шагдар 1973 он