Шандор ПЕТӨФИ (1823—1849)
1840-өөд оны үед Европ даяар хувьсгалт хөдөлгөөн ид өрнөж байхад Австрийн эзэнт улс өөрийн гол дайсны нэрсийн жагсаалтыг нууцаар гаргажээ. Түүний нэгдүгээрт Карл Маркс, гуравдугаарт нь Шандор Петефийн нэрийг бичсэн байв.
Дарлан мөлжигчдийг үнэн зүрхнээсээ үзэн яддаг мятаршгүй тэмцэгч, Унгарын алдарт яруу найрагч Ш. Петефийг Австрийн эзэнт гүрэн ийнхүү гол дайснаа гэж үзэн ядаж байжээ.
Шандор Петефи Унгарын Киш-Кереш хотод төржээ. Эцэг нь бойны газарт ажилладаг, эх нь баян айлын зарц байв. Эцгийнхээ ажлыг овоо явцтай байх хүртэл Петефи сургуульд сурч байгаад амьдралын эрхээр 15 настайдаа сургуулиас гарч бие даан ажил хийх болжээ. Эхлээд нүүдлийн жүжигчдийн хэсэгт орж, дараа нь цэрэгт татагдан олон жил эх орноороо хэрэн хэсэн явж ядуу барлагийн зовлонг ихэд амсаж эдэлжээ. Ард түмнийхээ бэрхшээл, алив зовлон гамшгийг өөрийн биеэр туулсан Ш. Петефи харийн эзэрхгийн эсрэг, эрх чөлөөний төлөө тэмцэлд бие сэтгэлээ зориулжээ.
«Хүн ардын тусын тулд агшин бүр зүтгэх санаа хүчин над байна. Сайн цагийг би үзэхгүй юм аа гэхэд бусад хүн үзнэ. Ардын төлөөний энэ их үймээнд миний зүтгэлийн мөр замхарч, нэр минь мартагдлаа ч гэсэн хүн төрөлхтнийг сэхээх рашаан усанд миний гараас дуссан дусал буй хэмээн баярлан бодоод би сэтгэл зоволтгүй үхнэ» гэж Ш. Петефи хэт ирээдүйн сайханд бат итгэн бичиж байв.
Түүний шүлэг зохиол нь унгарын ард түмний хүсэл тэмүүлэл, ажил хөдөлмөр, зовлон жаргал, тэмцлийг сэтгэл догдлом яруу сайхан илэрхийлж байлаа.
1848 оны III сарын 15-нд Унгарт хувьсгалт хөдөлгөөн өрнөх үед 25 настай байсан Ш. Петефи «Би хэзээд сэтгэл зүрхнийхээ дуудлагаар бичиж, дуулж байсан. Миний зүрх сэтгэлийн бурхан бол Эрх чөлөө юм» гэж шүлэг зохиолоо улам бадрангуй туурвин бичиж байв.
Түүний бичсэн «Хаадыг дүүжлүүрт», «Үндэсний дуулал» зэрэг дуу шүлэг нь тэр үеийн Унгарын хувьсгалчдын сүлд дуулал болжээ.
Эх орон дуудаж байна!
Босоцгоо мажарууд минь!
Эрх чөлөөтэй байх уу,
Эсвэл боолын дөнгөтэй суух уу гэдгийг
Эрслэн шийдэх цаг боллоо
гэж түүнд дуулдаг юм.
Ш. Петефи 1848—1849 оны Унгарын хувьсгалын удирдагч, үндэсний баатар Кошутын дотнын нөхөр болж, хувьсгалт хороод зохион байгуулан, олон түмний хурал цуглаанд оролцож, тэмцэлд уриалан дуудсан шүлэг зохиолоо уншдаг байв.
1849 оны VII сарын 31-нд Шегешварын дэргэд болсон хувьсгалт цэргүүдийн эрэлхэг тулалдаанд Ш. Петефи баатрын ёсоор амь алджээ. Унгарын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцсэн бусад хувьсгалчдын хамт түүнийг оршуулжээ.
Дөнгөж 26 насандаа энэ ертөнцөөс халин одсон их яруу найрагч нэг мянга орчим уянгын болон улс төрийн нийтлэлийн шүлэг бичиж, олон найруулал, жүжиг, өгүүллэг, роман туурвиж, 1848 оны хувьсгалын тухай түүхэн тэмдэглэл үлдээжээ.
Эх сурвалж: "Хүүхэд залуучуудын нэвтэрхий толь - 3" 1988 он. УБ
Дэлгэрэнгүйг Wiki-гээс
