ШОЛОХОВ М. А. (1905—1984)
М. А. Шолохов 1905 оны тавдугаар сарын 11 (24)-нд зөвлөлтийн одоогийн Ростов мужийн Вешенск хэмээх бяцхан тосгонд төржээ. Гарал үүслийн хувьд зохиолчийн эх — Анастасия Даниловна Черникова нь украин, эцэг — Александр Михайлович Шолохов орос хүн байжээ. Шолохов хүүхэд ахуйдаа шашны сургууль — гимназид суралцахаар орсон боловч иргэний дайн эхэлсэн учир цаашид суралцаж чадаагүй ажээ. Одоогийн залуучуул арван хэдэн насандаа сурах бичгээс хараахан салаагүй, биеэ дааж амьдрах тухай зөвхөн мөрөөдөж суухад тэр үеийн Вешенск тосгоны жаал хүү нь их амьдралын замаа эхэлж, тариачдын сургуульд бичиг үсгийн багш, Хувьсгалт хорооны ажилтан, бэлтгэлийн конторын данс хөтлөгч хийчихсэн явж байжээ. 1918 оноос өөрөөр хэлбэл арван гурван настайгаасаа Михаил Шолохов ангийн тэмцлийн хүнд сорилттой тулгарч, хоёр жилийн дараа хүнсний отрядад сайн дураар элсэж, тачанк тэргэнд пулемёт зоочихсон давхиж, өлсгөлөн тохиолдсон Орос оронд явуулах талх тариаг нударган баячуудаас албадан хурааж явжээ. «1920 оноос эхлэн цэргийн алба хааж Дон нутгаар хэрж явлаа. 1922 он хүртэл Донд эзэгнэж байсан цагааны дээрэмчдийн хойноос бид хөөцөлдөж, бидний хойноос тэд хөөцөлдөж явлаа» гэж зохиолч сүүлд дурсан ярьж байжээ. 1922 оны хуучаар рабфакт суралцахаар Москвад очоод ч бас «амь зуухын» эрхээр шороо чулуу, ачаа бараа ачих зөөх шинэ мэргэжил эзэмшихэд хүрч байжээ. Арван найман настай Шолохов орон нутгийн жүжгийн дугуйланд зориулан олон тооны жүжиг бичиж, янз бүрийн сонин, сэтгүүлд шог зохиол, өгүүлэл нийтлүүлж байжээ. Иргэний дайны үед ангийн ширүүн тэмцлийг туулж өнгөрүүлсэн доныхны хүнд хэцүү амьдралыг хүрц тод дүрслэн харуулсан залуу зохиолчийн анхны өгүүллэгүүдийг 1924 онд Москвад хоёр эмхэтгэл болгон хэвлэжээ. Энэ нь залуу зохиолчийг ирээдүйд том бүтээл бүтээхэд нь зоригжуулж өгсөн нь мэдээж. Хорин настай Шолохов Москвад хоёр жил хэртэй болоод 1925 онд Донд буцаж очжээ. Тэгээд роман бичих ажилд оржээ. Эхлээд романаа «Доныхон» гэж нэрлээд хувьсгалын эсэргүү Корниловын хуйвалдаанд Донын казакууд хэрхэн яаж оролцсоныг харуулаад зогсъё гэж бодож байжээ. Гэтэл хувьсгалын эсрэг тэмцэлд яагаад казакийн олонх хэсэг оролцсон нь уншигчдад төдий л ойлгомжгүй болном за гэж бодоод романыхаа хүрээг өргөжүүлж, казак ардын амьдралыг удам судраас нь эхлэн дэлхийн анхдугаар дайны өмнөх үе, дайны жилүүд, хоёрдугаар сарын хувьсгал, Агуу их Октябрын социалист хувьсгал, иргэний дайн хийгээд дайны дараах хоёр жилийг багтаан харуулахаар санаа шийдэж, 1926 онд романаа шинээр бичиж эхэлжээ. Урьд бичсэн зуун хэвлэлийн хуудаснаас шинэ эхийг бичиж дуусахад наян таван хэвлэлийн хуудсыг нь ашиглажээ. «Дөлгөөн Дон» романыг М. А. Шолохов хөдөө нутгийн залуу зохиолч байхдаа эхэлсэн бол 1940 онд, дэлхий дахинд нэртэй цуутай зохиолч болсон хойноо, өөрөөр хэлбэл арван таван жилийн дараа дуусгажээ. 1928 онд «Октябрь» сэтгүүлд «Дөлгөөн Дон» романы тэргүүн дэвтэр анх хэвлэгдсэн нь зөвлөлтийн утга зохиолын амьдралд том үйл явдал болж, тэр дорхноо уншигчдын болон утга зохиол судлаачдын анхаарлыг татаж, удалгүй олон хэлнээ орчуулагдаж, зохиолчийн нэр алдар олон улсын талбарт цуурайтаж эхэлсэн билээ. Залуу зохиолчийн анхны том бүтээлийг Максим Горький, Александр Фадеев, болон Гэгээрлийн ардын комиссар Луначарский өндрөөр үнэлж Шолоховын зохиол нь «оросын утга зохиолын бүх үеийн туршид гарч байсан шилдэг үзэгдлийг санагдуулж байна» гэж хэлж байжьэ. А. С. Серафимович М. А. Шолоховын бүтээлд зориулан «Правда» сонинд бичиж нийтлүүлсэн өгүүлэлдээ: «хэний ч адилгүй, өөрийн өвөрмөц царай зүстэй, асар их ирээдүйтэй онцгой зохиолч төрлөө...» гэж тэмдэглэж байжээ.
Дэлгэрэнгүйг Wiki-гээс
ШОЛОХОВ М. А. (1905—1984)
«Ард олныхоо зовлонгоор зовж, баяраар баярлаж, амьдралаар амьдарч, тэдний халамж анхаарал, хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн дүүрэн ойлгосон цагт зохиолч хүн уншигчийн сэтгэл зүрхийг догдлуулсан жинхэнэ ном бичнэ» гэж уран бүтээлчийнхээ зорилгыг тодорхойлж байсан манай эриний суу билигт их зохиолч Михаил Александрович Шолохов Дон дахь Вешенск тосгоны Кружилин гэдэг газар төржээ.
М. Шолохов 15 настайгаасаа Донын сав нутагт өрнөсөн хувьсгалт хөдөлгөөний идэвхтэй тэмцэгчдийн нэгэн болжээ. 18 настайд нь буюу 1923 онд анхны өгүүллэгүүд нь уншигчдын гарт хүрчээ. Энэ өгүүллэгүүдэд «гацаа тосгон дундуур нь газрын шан татчихсан юм шиг хүмүүсийг дайсагнасан хоёр тал» болгож хуваасан Дон нутгийнхны ангийн тэмцэл, казакуудын амьдралыг тусгажээ.
Арван таван жилийн нөр их хөдөлмөрөө зориулсан «Дөлгөөн Дон» романаа бичиж эхлэх үед М. Шолохов 20 настай байв. Зохиолчийн их авьяас билиг, ардын амьдралын гүнзгий мэдлэгтэйгээр бичсэн «Дөлгөөн Дон» роман нь агуу их хувьсгалт эрин үеийн туульс болжээ.
Дон мөрний эрэгт орших нэгэн гацаанд олон үе дамжин суурьшсан казак дайчид, хөдөлмөрчид, тариачид түүний романы гол баатрууд юм. «Энгийн агаад, заль мэхгүй» хүний сайн сайхан шинж чанартай боловч хувьсгалын их шуурганд байраа олж чадаагүй Григорий Мелехов, чин халуун хайр сэтгэлтэй эмэгтэй Аксинья, эрс шулуун зантай Кошевой, зөөлөн цагаан сэтгэлтэй Христоня нарын дүр, эрин зууныг донсолгосон түүхэн их үйл явдал хүмүүсийн оюун санаа, ухамсар, ахуйд хэрхэн тусч байгааг харуулжээ.
Аугаа их Эх орны дайны үед М. Шолохов фронтын сурвалжлагчаар ажиллаж байсан нь зохиолчийн сэтгэлд арилшгүй мөрөө үлдээжээ. М. Шолохов дайны тухай анхныхаа найрууллуудад гал усны гашуун зовлонд «ноён нуруугаа» алдаагүй цэрэг эрсийн дүрийг бүтээсэн юм. «Хүний хувь заяа» өгүүллэгээ богино хугацаанд бичсэн бөгөөд түүний гол баатар Андрей Соколов төсөөлөхийн аргагүй хүнд бэрх шалгуурыг даван туулж, амьдралын гэгээ гэрлийг орчин тойрондоо цацруулан яваа оросын ард түмний ёс суртахууны илэрхийлэл, орос хүний хэв шинжит дүр болсон билээ.
1942 онд М. Шолоховын «Үзэн ядахын ухаан» өгүүллэг хэвлэгджээ. Өгүүллэгийн баатар дэслэгч Герасимовт үзэн ядаж сурах гэдэг тийм ч амар хялбар байсангүй. Гэвч туулж өнгөрүүлсэн зовлон гамшиг нь дайсантай эвлэрэх тухай яриа байхгүй, байж ч болохгүй гэдгийг түүнд гүнзгий мэдрүүлж, ялалтад хүрэх замаа сайтар ухаарсан хүн юм.
«Эх орныхоо төлөө тулалдагсад» романы эхний бүлгүүд нь дайны үед хэвлэгдэн гарч, уншигч олны талархал хүлээжээ.
Дайны дараах жилүүдэд М. Шолохов найруулал, нийтлэл олныг бүтээсний дотор нийтлэл өгүүллүүд нь эрин цагийн түүхэн баримт төдийгүй, Эх орныхоо амьдралын судсыг барилцан өнөө үеийн эгзэгтэй хурц асуудлыг тусгасан байдлаар өвөрмөц юм.
«Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь» романд намаас хөдөө орон нутагт хамтралжуулах ажлыг удирдан зохион байгуулахаар илгээсэн хорин таван мянган коммунистын нэг Семён Давыдов 1930 оны эхээр Донд ирж хамтралжуулах хөдөлгөөний анхны алхмыг хийснээс эхлээд хөдөө тосгоны социалист байгуулалтын явцад хүмүүсийн оюун санаанд гарсан үндсэн өөрчлөлтийг бүрэн дүүрэн харуулжээ.
Дэлхийн сонгодог зохиолчдын нэг, социалист реализмын гарамгай төлөөлөгч М. А. Шолохов 1939 оноос ЗСБНХУ-ын ШУА-ийн академичаар сонгогдож, 1967 онд ЗХУ-ын Социалист Хөдөлмөрийн Баатар цол хүртсэн, Лениний болон Төрийн шагналт, Нобелийн шагналт зохиолч, нийгмийн зүтгэлтэн байв.
Түүний «Дөлгөөн Дон», «Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь», «Эх орныхоо төлөө тулалдагсад» зэрэг роман, өгүүллэгүүд нь монгол хэлээр хэвлэгджээ.
Эх сурвалж: "Хүүхэд, залуучуудын нэвтэрхий толь - 3" 1986 он, УБ
